Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống quản lý ở cơ sở ngày càng cao, đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ về tổ chức bộ máy, phương thức vận hành và chất lượng phục vụ Nhân dân. Tại phường Hải Lĩnh, việc xây dựng và triển khai Đề án sắp xếp tổ dân phố không chỉ là yêu cầu tất yếu về mặt tổ chức hành chính, mà còn là bước đi mang tính chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Cơ sở chính trị, pháp lý và yêu cầu từ thực tiễn

Đề án sắp xếp tổ dân phố của phường Hải Lĩnh được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hệ thống các văn bản chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương. Các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cùng các nghị định, chỉ thị và kết luận của Chính phủ, Bộ Chính trị và UBND tỉnh đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng cho việc tổ chức lại các đơn vị dân cư ở cơ sở.

Đặc biệt, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp từ ngày 01/7/2025 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sắp xếp lại các tổ dân phố nhằm bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả trong quản lý và điều hành. Đây không chỉ là nhiệm vụ hành chính đơn thuần mà còn là yêu cầu chính trị quan trọng, góp phần cụ thể hóa chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị.

Từ thực tiễn địa phương, phường Hải Lĩnh hiện có diện tích tự nhiên hơn 4.097 ha, dân số trên 18.000 người với 4.310 hộ, phân bố tại 17 tổ dân phố. Mặc dù trong thời gian qua, các tổ dân phố đã phát huy tốt vai trò trong việc triển khai các chủ trương, chính sách và tổ chức các phong trào tại cơ sở, song quy mô nhỏ, manh mún đã bộc lộ nhiều hạn chế.

100% tổ dân phố trên địa bàn đều chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô số hộ theo quy định. Điều này dẫn đến tình trạng phân tán nguồn lực, gia tăng đầu mối quản lý, kéo theo số lượng lớn người hoạt động không chuyên trách, gây áp lực không nhỏ đối với ngân sách địa phương. Đồng thời, quy mô nhỏ cũng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các tổ chức đoàn thể, chi bộ và việc huy động nguồn lực trong cộng đồng dân cư.

Những bất cập cần tháo gỡ

Thực tiễn hoạt động tại các tổ dân phố ở Hải Lĩnh cho thấy, mặc dù hệ thống chính trị cơ sở đã được kiện toàn tương đối đầy đủ, nhưng hiệu quả hoạt động chưa đồng đều. Một số tổ dân phố gặp khó khăn trong tổ chức sinh hoạt cộng đồng, huy động nguồn lực xã hội hóa và triển khai các chương trình phát triển kinh tế – xã hội.

Bên cạnh đó, việc tồn tại quá nhiều tổ dân phố với quy mô nhỏ khiến công tác quản lý hành chính trở nên phức tạp, phân tán, khó kiểm soát. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu lực điều hành của chính quyền mà còn làm giảm tính kết nối, gắn bó trong cộng đồng dân cư.

Cơ sở vật chất tại nhiều tổ dân phố tuy đã được quan tâm đầu tư, song vẫn còn tình trạng không đồng đều, một số nhà văn hóa xuống cấp, quy mô nhỏ, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của người dân.

Tất cả những yếu tố trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế và xu thế phát triển chung.

Phương án sắp xếp – Tinh gọn, hiệu quả, phù hợp thực tiễn

Trên cơ sở phân tích toàn diện các yếu tố, UBND phường Hải Lĩnh đã xây dựng phương án sắp xếp với tinh thần khoa học, hợp lý, đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý và đặc thù địa phương.

Theo đó, trong tổng số 17 tổ dân phố hiện có, phường thực hiện sắp xếp 16 tổ để hình thành 07 tổ dân phố mới, đồng thời giữ nguyên 01 tổ dân phố không thực hiện sắp xếp do có yếu tố đặc thù.

Sau khi hoàn thành, toàn phường sẽ còn 08 tổ dân phố, giảm gần 53% số lượng đơn vị. Đây là bước chuyển biến mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm chính trị cao của địa phương trong việc thực hiện chủ trương tinh giản bộ máy.

Các tổ dân phố mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập các tổ liền kề, có sự tương đồng về địa lý, văn hóa, dân cư. Ví dụ, tổ dân phố Đại Hải được hình thành từ Sơn Hải và Đại Tiến; tổ dân phố Ninh Hải từ Quang Trung và Thống Nhất; tổ dân phố Văn Thành từ Đức Thành và Văn Sơn; hay tổ dân phố Hồ Phú từ Phú Đông, Phú Thịnh và Phú Tây…

Sau sắp xếp, các tổ dân phố đều đạt tiêu chuẩn về quy mô số hộ theo quy định, bảo đảm điều kiện để tổ chức hoạt động hiệu quả hơn.

Tôn trọng yếu tố đặc thù – Giữ gìn bản sắc cộng đồng

Một điểm đáng chú ý trong Đề án là việc không thực hiện sắp xếp đối với tổ dân phố Hồng Phong. Đây là khu dân cư có trên 95% dân số là người Công giáo, với đặc trưng sinh hoạt gắn chặt với giáo xứ và các hoạt động tôn giáo.

Việc giữ nguyên tổ dân phố Hồng Phong thể hiện sự linh hoạt, nhân văn trong quá trình triển khai, đảm bảo tôn trọng yếu tố văn hóa, tôn giáo, truyền thống lịch sử và sự ổn định xã hội. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho việc thực hiện phương châm “sắp xếp nhưng không làm xáo trộn đời sống Nhân dân”.

Tác động tích cực – Nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở

Việc sắp xếp tổ dân phố được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Trước hết, bộ máy tổ chức được tinh gọn đáng kể, giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách khoảng 27 người, góp phần tiết kiệm ngân sách khoảng 0,6 tỷ đồng mỗi năm. Nguồn lực này có thể được tái phân bổ để nâng cao mức phụ cấp, cải thiện điều kiện làm việc cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Thứ hai, các tổ dân phố mới với quy mô lớn hơn sẽ có điều kiện thuận lợi để huy động nguồn lực trong cộng đồng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển các thiết chế văn hóa – xã hội.

Thứ ba, việc giảm đầu mối quản lý giúp nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành của chính quyền, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quản lý dân cư.

Quan trọng hơn, việc sắp xếp góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự gắn bó giữa các khu dân cư, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội.

Những thách thức đặt ra

Bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc sắp xếp tổ dân phố cũng đặt ra không ít thách thức.

Quy mô địa bàn rộng hơn sẽ khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải nâng cao năng lực, trách nhiệm. Nhiệm vụ của các chức danh như Bí thư chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố sẽ nặng nề hơn.

Ngoài ra, việc sáp nhập có thể dẫn đến quá tải tại các nhà văn hóa hiện có, đòi hỏi phải có kế hoạch đầu tư, nâng cấp phù hợp.

Một bộ phận người hoạt động không chuyên trách phải thôi đảm nhiệm chức danh cũng có thể phát sinh tâm tư, cần được quan tâm giải quyết thỏa đáng.

Giải pháp đồng bộ – Bảo đảm triển khai hiệu quả

Để bảo đảm việc sắp xếp diễn ra thuận lợi, phường Hải Lĩnh đã đề ra nhiều giải pháp đồng bộ.

Công tác tuyên truyền được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân. Các nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ mục đích, ý nghĩa, lợi ích của việc sắp xếp, qua đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân.

Quá trình triển khai được thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch, thông qua việc tổ chức lấy ý kiến Nhân dân bằng nhiều hình thức như họp dân, phát phiếu.

Bên cạnh đó, việc bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ sau sắp xếp được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, bảo đảm quyền lợi và ổn định tư tưởng.

Đặc biệt, phường chú trọng lựa chọn những người có uy tín, năng lực, tâm huyết để đảm nhiệm các vị trí chủ chốt, từng bước trẻ hóa đội ngũ, nâng cao chất lượng hoạt động.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Việc sắp xếp tổ dân phố tại phường Hải Lĩnh không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu quả.

Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, hướng tới tăng trưởng “hai con số”, nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở sẽ tạo nền tảng vững chắc để Hải Lĩnh bứt phá trong thời gian tới.

Có thể khẳng định, với sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và sự đồng thuận của Nhân dân, Đề án sắp xếp tổ dân phố tại phường Hải Lĩnh sẽ được triển khai thành công, góp phần xây dựng địa phương ngày càng phát triển, văn minh, hiện đại.