Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta thành kính tri ân, tưởng nhớ và khẳng định những công lao, đóng góp to lớn của một chiến sĩ cộng sản kiên trung, người học trò xuất sắc của Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc Việt Nam.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An – vùng quê giàu truyền thống hiếu học, yêu nước và cách mạng. Sinh ra trong gia đình có truyền thống đấu tranh chống thực dân phong kiến, lớn lên giữa cảnh nước mất nhà tan, đồng chí sớm nuôi dưỡng chí lớn cứu nước, cứu dân và quyết tâm đi theo con đường cách mạng.

Năm 1920, đồng chí ra nước ngoài hoạt động cách mạng và nhanh chóng trở thành một trong những thanh niên yêu nước tiêu biểu. Năm 1923, đồng chí tham gia thành lập Tâm Tâm xã – tổ chức yêu nước có xu hướng cách mạng tiến bộ. Đặc biệt, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu (Trung Quốc), đồng chí Hồ Tùng Mậu đã được trực tiếp giác ngộ, đào tạo theo con đường cách mạng vô sản và trở thành cộng sự tin cậy của Người.

Trong quá trình hoạt động cách mạng ở nước ngoài, đồng chí Hồ Tùng Mậu là một trong những hạt nhân tích cực xây dựng và phát triển Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên; tham gia tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, trực tiếp tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, góp phần đào tạo nhiều cán bộ nòng cốt cho phong trào cách mạng trong nước. Đồng chí cũng tham gia xuất bản báo “Thanh niên”, tích cực vận động hợp nhất các tổ chức cộng sản, góp phần quan trọng vào sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu còn là người trực tiếp hỗ trợ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hồng Kông mùa Xuân năm 1930. Sự kiện lịch sử trọng đại ấy đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng về đường lối và tổ chức lãnh đạo cách mạng Việt Nam, mở ra bước ngoặt vĩ đại cho dân tộc.

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam, kết án tù chung thân và đày qua nhiều nhà tù khắc nghiệt như Hỏa Lò, Kon Tum, Buôn Ma Thuột. Dù bị tra tấn, đày ải suốt hơn 14 năm trong lao tù đế quốc, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, trở thành trung tâm đoàn kết, động viên tinh thần đấu tranh của anh em tù chính trị.

Sau khi được trả tự do năm 1941, đồng chí tiếp tục bắt liên lạc với Đảng, tham gia chuẩn bị lực lượng cho Cách mạng Tháng Tám và sau đó đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 1946, đồng chí được giao phụ trách Trường Quân chính ở Nhượng Bạn (Hà Tĩnh), trực tiếp đào tạo cán bộ quân sự phục vụ kháng chiến. Tháng 12/1946, đồng chí được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, góp phần xây dựng hậu phương kháng chiến vững mạnh cho khu vực Bắc Trung Bộ.

Đặc biệt, ngày 18/12/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và cử đồng chí Hồ Tùng Mậu giữ chức Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên. Trên cương vị này, đồng chí đã thể hiện rõ bản lĩnh của một người cán bộ liêm chính, tận tụy, kiên quyết đấu tranh chống tham ô, lãng phí, tiêu cực, góp phần xây dựng bộ máy chính quyền trong sạch, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Không chỉ là nhà lãnh đạo tài năng, đồng chí Hồ Tùng Mậu còn là tấm gương mẫu mực về đạo đức cách mạng. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí luôn sống giản dị, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; gần gũi Nhân dân, sâu sát cơ sở, hết lòng vì đồng chí, đồng bào. Tinh thần yêu nước, ý chí cách mạng kiên cường và nhân cách cao đẹp của đồng chí đã trở thành biểu tượng sáng ngời của người chiến sĩ cộng sản Việt Nam.

Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh tại thị trấn Còng, tỉnh Thanh Hóa sau trận oanh tạc của máy bay địch. Sự hy sinh của đồng chí để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn tiễn biệt người đồng chí thân thiết, người chiến sĩ cách mạng kiên trung của dân tộc.

Với 55 năm tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng liên tục, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cống hiến trọn đời cho lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đồng chí được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều huân, huy chương khác.

Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu là dịp để cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của đồng chí; qua đó giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng, bồi đắp niềm tin, khơi dậy khát vọng cống hiến, xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh trong thời kỳ mới.